خبرگزاری مهر- گروه استانها: صنایعدستی یکی از ظرفیتهای مهم فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی استان زنجان است؛ استانی که در رشتههایی همچون ملیلهکاری، چاقوسازی و مسگری، پیشینهای دیرینه دارد و به عنوان قطب صنایعدستی فلزی کشور شناخته میشود، اما فعالان این حوزه معتقدند حفظ این جایگاه و تبدیل آن به یک مزیت اقتصادی پایدار، نیازمند حمایت هدفمند، توسعه بازار، طراحی، بستهبندی، برندسازی و گسترش صادرات است.
صنایعدستی در زنجان صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این استان را شکل داده است. در این میان، ملیلهکاری، چاقوسازی و مسگری از شاخصترین رشتههای صنایعدستی فلزی زنجان به شمار میروند و هر یک بخشی از دانش، مهارت و میراث بومی این منطقه را به نسلهای بعد منتقل میکنند.
ملیلهکاری در این میان جایگاهی ویژه دارد و زنجان در سال ۲۰۲۰ از سوی شورای جهانی صنایعدستی به عنوان «شهر جهانی ملیله» انتخاب شد؛ عنوانی که میتوانست زمینهساز توسعه گردشگری، افزایش فروش محصولات، تقویت برند شهری و گسترش صادرات صنایعدستی استان باشد.
افزایش هزینه تولید؛ مهمترین چالش صنایعدستی
مدیرکل اسبق صنایع دستی استان زنجان و احیاگر صنعت مس استان زنجان در دهه ۹۰، با اشاره به جایگاه این استان در صنایعدستی فلزی کشور اظهار کرد: زنجان در رشتههایی همچون ملیله، مسگری و چاقوسازی از سابقه و ظرفیت بالایی برخوردار است و در دهه ۹۰ نیز توانست جایگاه قابل توجهی در عرصه صنایعدستی کشور به دست آورد.
وی افزود: توسعه کارگاههای مسگری، ظرفیت تاریخی چاقوسازی و انتخاب زنجان به عنوان شهر جهانی ملیله موجب شد نام استان بیش از گذشته در عرصه صنایعدستی مطرح شود، اما این جایگاه تضمینشده نیست و برای حفظ و ارتقای آن باید مشکلات اقتصادی، تولیدی، طراحی، بازاریابی و مدیریتی برطرف شود.
رحمتی افزایش شدید قیمت مواد اولیه و ابزارآلات را یکی از مهمترین مشکلات امروز صنعتگران دانست و گفت: برای نمونه، قیمت هر کیلو مس در اواسط دهه ۹۰ حدود ۳۰ هزار تومان بود، اما امروز به حدود سه میلیون تومان رسیده است؛ افزایشی که هزینه تمامشده تولید را به شکل چشمگیری بالا برده و فشار مضاعفی بر تولیدکننده و مصرفکننده وارد کرده است.
وی نبود مرجع مطمئن برای تأمین مواد اولیه را نیز از دیگر مشکلات فعالان صنایعدستی عنوان کرد و افزود: صنعتگر زمانی میتواند برای تولید برنامهریزی کند که از قیمت و مسیر تأمین مواد اولیه اطمینان داشته باشد.
این صنعتگر درباره مواد اولیه مورد استفاده در چاقوسازی نیز گفت: قیمت هر کیلو استیل مورد استفاده برای تیغه چاقو در بازار به حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان رسیده، در حالی که این رقم در اواسط دهه ۹۰ حدود ۲۰ هزار تومان بود.
کاهش کارگاههای مسگری؛ زنگ خطری برای میراث بومی
رحمتی با اشاره به کاهش تعداد کارگاههای مسگری زنجان اظهار کرد: در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ حدود هزار و ۵۰۰ تا هزار و ۶۰۰ کارگاه مسگری در زنجان فعال بود، اما امروز این تعداد به حدود ۷۰۰ کارگاه رسیده است.
وی افزود: به این ترتیب، بخش قابل توجهی از کارگاههای مسگری طی سالهای گذشته فعالیت خود را متوقف کردهاند؛ موضوعی که تنها یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه میتواند به از بین رفتن بخشی از فناوری و دانش بومی این رشته منجر شود.
این کارشناس صنایعدستی، شیوع کرونا، افزایش قیمت مواد اولیه، رشد هزینههای تولید و دشواری تأمین مواد مورد نیاز را از عوامل مؤثر در کاهش فعالیت کارگاههای مسگری دانست.
وی تأکید کرد: صنعتگرانی که در حوزه مسگری، ملیله و چاقوسازی فعالیت میکنند، در واقع میراثداران فناوریها و مهارتهای بومی استان هستند و با تعطیلی یک کارگاه، ممکن است دانش و تجربهای که طی نسلها منتقل شده نیز در معرض فراموشی قرار گیرد.
با وجود شهرت جهانی چاقوی زنجان، سهم تولیدکنندگان این استان از بازار داخلی هنوز متناسب با ظرفیت موجود نیست
رحمتی با اشاره به ظرفیت تاریخی زنجان در حوزه چاقوسازی گفت: با وجود شهرت جهانی چاقوی زنجان، سهم تولیدکنندگان این استان از بازار داخلی هنوز متناسب با ظرفیت موجود نیست.
وی اظهار کرد: بر اساس برآوردهای مورد استناد، بازار داخلی کشور سالانه حدود ۵۷ میلیون قبضه انواع چاقو و ابزارهای برنده نیاز دارد، در حالی که تولید زنجان حدود چهار تا چهار میلیون و ۵۰۰ هزار قبضه است و سهمی حدود ۸ تا ۹ درصد از بازار داخلی را به خود اختصاص میدهد.
رحمتی افزود: مشکل اصلی چاقوسازی زنجان کمبود بازار نیست، بلکه بخشی از تولیدات با نیازها، تنوع و سلیقه روز مصرفکنندگان تطبیق پیدا نکرده است.
وی ادامه داد: امروز برای هر کاربرد، چاقوی متناسب با همان نیاز طراحی و تولید میشود، اما در بسیاری از موارد تولیدکنندگان زنجانی همچنان بر الگوهای سنتی تکیه دارند و بیشتر با تغییر در ابعاد، همان محصولات گذشته را تولید میکنند.
این صنعتگر تأکید کرد: از نظر کیفیت تیغه، بسیاری از محصولات زنجان قابلیت رقابت با نمونههای خارجی را دارند و ضعف اصلی بیشتر در حوزه طراحی، تنوع، ارگونومی و مشتریپسندی محصولات است.
وی خواستار ورود جدی دانشگاهها، طراحان صنعتی و مراکز علمی به این حوزه شد و گفت: برگزاری مسابقات طراحی، رویدادهای ایدهپردازی و حمایت از طرحهای جدید میتواند ارتباط میان طراحان و صنعتگران را تقویت کرده و به تولید محصولات متناسب با نیاز بازار منجر شود.
بستهبندی و برندسازی؛ حلقه مفقوده صنایعدستی زنجان
وی همچنین بستهبندی و برندسازی را از نیازهای جدی صنایعدستی زنجان دانست و گفت: محصول صنایعدستی برای رقابت در بازار داخلی و خارجی، علاوه بر کیفیت، به طراحی مناسب، هویت بصری، بستهبندی حرفهای و داستان برند نیاز دارد.
رحمتی افزود: باید میان استادکار سنتی، طراح صنعتی، متخصص بستهبندی، بازاریاب و فعال حوزه صادرات ارتباط مؤثری ایجاد شود تا محصول متناسب با نیاز بازار طراحی، تولید و عرضه شود.
فعالیت ۱۲ هزار هنرمند در ۵۵ رشته صنایعدستی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان، نیز با اشاره به ظرفیت انسانی این بخش گفت: نزدیک به ۱۲ هزار هنرمند صنایعدستی در استان و در ۵۵ رشته فعالیت میکنند.
سیدمیکائیل موسوی از پیشبینی حدود ۱۳۰ میلیارد ریال اعتبار استانی از محل تبصره ۱۵ برای حمایت از صنایعدستی خبر داد و افزود: تلاش میشود این منابع برای حمایت از هنرمندان و کاهش مشکلات آنها، بهویژه در حوزه سرمایه در گردش و نقدینگی، هزینه شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان با اشاره به موضوع بیمه هنرمندان نیز گفت: حدود یک هزار و ۴۰۰ نفر از هنرمندان صنایعدستی استان تحت پوشش بیمه قرار دارند و تلاش میکنیم تعداد بیشتری از فعالان این حوزه از این حمایت برخوردار شوند.
صادرات صنایعدستی نیازمند بازارشناسی و تجار تخصصی است
موسوی بستهبندی را یکی از موضوعات مهم صنایعدستی دانست و گفت: شرایط بستهبندی نسبت به گذشته بهتر شده، اما همچنان با وضعیت مطلوب فاصله دارد.
وی افزود: بستهبندی بهویژه در حوزه سوغات و هدایا میتواند ارزش محصول را افزایش دهد و در معرفی بهتر محصول و انتقال ارزش واقعی آن به مشتری مؤثر باشد.
موسوی صادرات را نیز از مهمترین چالشهای صنایعدستی عنوان کرد و گفت: تحریمها و محدودیتهای موجود موجب شده صادرات رسمی با دشواریهایی مواجه باشد و بخشی از محصولات به صورت چمدانی از کشور خارج شود. برای توسعه صادرات، صرفاً تولید محصول کافی نیست، بلکه باید بازارهای هدف شناسایی و بازاریابی تخصصی انجام شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان با اشاره به کمبود تجار تخصصی صنایعدستی گفت: باید برای تربیت و حمایت از تجار تخصصی برنامهریزی شود تا نیاز بازار کشورهای مختلف شناسایی و محصولات متناسب با آن تولید و عرضه شود.
ظرفیت تولید چاقوی زنجان بیش از بازار فعلی است
موسوی درباره چاقوسازی زنجان نیز گفت: برآوردهای موجود نشان میدهد سالانه حدود ۶۰ میلیون قبضه چاقو در کشور مصرف میشود که حدود ۶ میلیون قبضه، معادل یکدهم این میزان، در زنجان تولید میشود.
ظرفیت تولید چاقوی استان زنجان بیش از این میزان است، اما یکی از موانع اصلی افزایش تولید، بازار فروش است
وی افزود: ظرفیت تولید استان بیش از این میزان است، اما یکی از موانع اصلی افزایش تولید، بازار فروش است و اگر تجارت، صادرات و بازار فروش به عنوان پیشران تولید تقویت شود، استادکاران زنجانی توان افزایش چندبرابری تولید را دارند.
موسوی ورود محصولات مشابه خارجی، بهویژه کالاهای چینی، را از دیگر چالشهای این بخش دانست و بر ضرورت تقویت توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی تأکید کرد.
زنجان مشکل ظرفیت ندارد؛ مشکل، تبدیل ظرفیت به بازار است
برآیند دیدگاه فعالان و مسئولان حوزه صنایعدستی نشان میدهد زنجان از نظر نیروی انسانی، سابقه تاریخی، مهارت استادکاران و تنوع رشتهها با کمبود ظرفیت مواجه نیست؛ مسئله اصلی، تبدیل این ظرفیتها به بازار و ارزش اقتصادی پایدار است.
زنجان امروز در کنار برخورداری از برندهایی همچون ملیله و چاقوی زنجان، با چالشهایی مانند افزایش هزینه تولید، کاهش تعداد کارگاههای برخی رشتهها، ضعف در طراحی و بستهبندی، محدودیت بازار فروش و دشواری صادرات مواجه است؛ چالشهایی که در صورت تداوم میتواند بخشی از مزیت تاریخی استان را تضعیف کند.
عبور از این وضعیت نیازمند حرکت از حمایتهای مقطعی به سمت توسعه یک زنجیره کامل صنایعدستی است؛ زنجیرهای که از تأمین مواد اولیه و آموزش آغاز شود و در ادامه به طراحی، تولید، بستهبندی، برندسازی، بازاریابی، فروش، گردشگری و صادرات برسد.
اگر دولت، شهرداری، دانشگاهها، بخش خصوصی، طراحان صنعتی، تجار و صنعتگران در قالب برنامهای منسجم در کنار یکدیگر قرار گیرند، زنجان میتواند ضمن حفظ جایگاه تاریخی خود در صنایعدستی فلزی، سهم بیشتری از بازار داخلی و خارجی به دست آورد و عنوان «شهر جهانی ملیله» را به فرصتی برای توسعه گردشگری، اشتغال، صادرات و اقتصاد استان تبدیل کند.
نظر شما